ป้องกันผู้สูงอายุหกล้ม จัดบ้านให้ปลอดภัยทีละห้อง พร้อมวิธีฝึกการทรงตัว
การหกล้มเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของการบาดเจ็บในผู้สูงอายุ และมักเกิดขึ้นในบ้านของตัวเอง ผลที่ตามมาไม่ได้มีแค่แผลถลอก แต่อาจเป็นกระดูกสะโพกหัก ศีรษะกระแทก หรือการติดเตียงหลังจากนั้น ผู้สูงอายุบางรายเกิดความกลัวการหกล้มจนไม่กล้าเดิน ทำให้กล้ามเนื้ออ่อนแรงลงและเสี่ยงล้มมากขึ้นอีก
ข่าวดีคือการหกล้มจำนวนมาก ป้องกันได้ ด้วยการปรับบ้านและการเสริมความแข็งแรงของร่างกาย
ทำไมผู้สูงอายุจึงหกล้มง่าย
- กล้ามเนื้อขาอ่อนแรงและการทรงตัวแย่ลงตามวัย
- สายตาไม่ดี มองเห็นในที่มืดได้น้อยลง
- ยาบางชนิดทำให้มึนงง ง่วง หรือความดันตกเวลาลุกยืน
- โรคประจำตัว เช่น พาร์กินสัน หลังสโตรค เบาหวานที่มีอาการชาเท้า หรือภาวะสมองเสื่อม
- สภาพแวดล้อมในบ้าน เช่น พื้นลื่น แสงไม่พอ ของเกะกะ
เช็กลิสต์จัดบ้านป้องกันการหกล้ม ทีละห้อง
ห้องน้ำ (จุดเสี่ยงสูงสุด)
- ติดราวจับข้างโถส้วมและบริเวณอาบน้ำ
- ใช้แผ่นกันลื่นทั้งในและนอกบริเวณอาบน้ำ
- ใช้เก้าอี้นั่งอาบน้ำ และฝักบัวแบบถือได้
- หลีกเลี่ยงพื้นต่างระดับหรือธรณีประตู
- ใช้ประตูที่เปิดออกด้านนอกหรือประตูบานเลื่อน เพื่อให้เข้าช่วยได้หากล้มขวางประตู
ห้องนอน
- เตียงสูงพอดีให้นั่งแล้วเท้าวางราบกับพื้น
- มีโคมไฟที่เปิดได้จากบนเตียง และไฟสลัวทางไปห้องน้ำตอนกลางคืน
- วางโทรศัพท์หรือกริ่งเรียกไว้ใกล้มือ
ทางเดินและห้องนั่งเล่น
- เก็บพรมผืนเล็ก สายไฟ และของวางพื้นออกจากทางเดิน
- จัดเฟอร์นิเจอร์ให้มีทางเดินโล่ง
- เก้าอี้ควรมีที่วางแขนช่วยพยุงตัวเวลาลุก
บันได
- มีราวจับทั้งสองข้าง ติดเทปกันลื่นหรือแถบสีที่ขอบขั้นบันได
- เปิดไฟให้สว่างทั้งด้านบนและด้านล่าง
- หากเป็นไปได้ ย้ายห้องนอนผู้สูงอายุมาไว้ชั้นล่าง
ห้องครัว
- วางของที่ใช้บ่อยไว้ในระดับเอวถึงไหล่ ไม่ต้องปีนหรือก้มต่ำ
- เช็ดน้ำที่หกบนพื้นทันที
เสริมร่างกายให้แข็งแรง ลดความเสี่ยงจากภายใน
ฝึกกล้ามเนื้อและการทรงตัวสม่ำเสมอ ท่าง่าย ๆ เช่น ลุกนั่งจากเก้าอี้ ยืนเขย่งปลายเท้าโดยจับพนักเก้าอี้ ยืนขาเดียวโดยมีที่จับ และเดินต่อส้นเท้า ควรเริ่มภายใต้คำแนะนำของนักกายภาพบำบัด เพื่อให้เลือกท่าและความยากที่เหมาะกับร่างกาย
ทบทวนยากับแพทย์หรือเภสัชกร โดยเฉพาะยานอนหลับ ยาลดความดัน และยาที่ใช้หลายชนิดร่วมกัน
ตรวจสายตาและเท้า ใส่แว่นที่ค่าสายตาถูกต้อง และใส่รองเท้าพื้นยางกันลื่นที่พอดีเท้าแม้อยู่ในบ้าน
ลุกช้า ๆ นั่งพักบนขอบเตียงสักครู่ก่อนยืน เพื่อป้องกันหน้ามืดจากความดันตก
เมื่อผู้สูงอายุหกล้ม ควรทำอย่างไร
- อย่ารีบดึงให้ลุกทันที ให้ผู้สูงอายุนอนนิ่งและตรวจดูก่อนว่าเจ็บตรงไหน
- หากปวดสะโพกมาก ขาสั้นหรือบิดผิดรูป ศีรษะกระแทก หมดสติ หรือสับสน ให้โทร 1669 และอย่าเคลื่อนย้ายเอง
- หากไม่มีอาการบาดเจ็บรุนแรง ให้ค่อย ๆ พลิกตะแคง คลานไปหาเก้าอี้ที่มั่นคง แล้วค่อยพยุงตัวขึ้นนั่ง
- แม้ดูเหมือนไม่เป็นอะไร ควรแจ้งแพทย์ เพราะการหกล้มอาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพอื่น
นักกายภาพบำบัดถึงบ้าน ประเมินความเสี่ยงและฝึกให้ตรงจุด
AGYHERO มีบริการ ส่งนักกายภาพบำบัดถึงบ้าน เพื่อประเมินความเสี่ยงการหกล้ม ฝึกกล้ามเนื้อและการทรงตัวให้เหมาะกับผู้สูงอายุแต่ละคน และแนะนำการปรับบ้านให้ปลอดภัย พร้อมบริการ เช่าอุปกรณ์ดูแลผู้ป่วย เช่น วอล์กเกอร์ รถเข็น และเตียงผู้ป่วย รวมถึง ผู้ดูแลและพยาบาลที่บ้าน สำหรับผู้สูงอายุที่ต้องการคนอยู่ใกล้ชิด
ปรึกษาฟรี โทร 02-109-4241 หรือ LINE @Agyhero
คำถามที่พบบ่อย
ผู้สูงอายุที่เคยหกล้มแล้ว มีโอกาสล้มซ้ำไหม
มีโอกาสสูงกว่าผู้ที่ไม่เคยล้ม จึงควรหาสาเหตุร่วมกับแพทย์ ปรับบ้าน และฝึกการทรงตัวอย่างจริงจัง
ไม้เท้ากับวอล์กเกอร์ แบบไหนดีกว่า
ขึ้นกับความสามารถในการทรงตัวและกำลังขา การใช้อุปกรณ์ผิดประเภทหรือปรับความสูงไม่พอดีอาจเพิ่มความเสี่ยง ควรให้นักกายภาพบำบัดประเมินก่อน
ควรออกกำลังกายบ่อยแค่ไหนเพื่อป้องกันการหกล้ม
การฝึกการทรงตัวและกล้ามเนื้อขาอย่างสม่ำเสมอหลายวันต่อสัปดาห์ช่วยได้มาก ควรเริ่มทีละน้อยและเพิ่มความยากตามคำแนะนำของนักกายภาพบำบัด
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป หากผู้สูงอายุมีโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มออกกำลังกาย