วิธีดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์ รับมือพฤติกรรมที่เปลี่ยนไป 7 สถานการณ์ที่ผู้ดูแลเจอบ่อย

“แม่ไม่เคยพูดจาแบบนี้มาก่อน” ลูกหลานผู้ป่วยอัลไซเมอร์หลายคนเจ็บปวดกับพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปของคนที่รัก ทั้งการหงุดหงิด กล่าวหา หรือไม่ยอมให้ความร่วมมือ สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจคือ พฤติกรรมเหล่านี้เป็นผลจากโรคที่ทำลายสมอง ไม่ใช่ความตั้งใจของผู้ป่วย

เมื่อเข้าใจสาเหตุ ผู้ดูแลจะรับมือได้นุ่มนวลขึ้น ลดความขัดแย้ง และรักษาความสัมพันธ์ในครอบครัวไว้ได้

หลักการสื่อสารกับผู้ป่วยอัลไซเมอร์

• เข้าหาจากด้านหน้า สบตา เรียกชื่อ ก่อนเริ่มพูดหรือสัมผัสตัว เพื่อไม่ให้ผู้ป่วยตกใจ
• พูดช้า ประโยคสั้น ทีละเรื่อง เช่น “ไปล้างมือกันค่ะ” แทนการบอกหลายขั้นตอนพร้อมกัน
• ให้ตัวเลือกแค่สองทาง เช่น “ใส่เสื้อสีฟ้าหรือสีขาวดีคะ”
• อย่าเถียงหรือพยายามแก้ความจำที่ผิด การบอกว่า “พ่อเสียไปสิบปีแล้ว” ทำให้ผู้ป่วยเสียใจเหมือนได้ยินครั้งแรกทุกครั้ง
• รับรู้อารมณ์มากกว่าเนื้อหา ถามตัวเองว่าผู้ป่วยกำลังรู้สึกอะไร กลัว เหงา หรือไม่สบายตัว

7 สถานการณ์ที่พบบ่อย และวิธีรับมือ

1. ถามคำถามเดิมซ้ำ ๆ

ตอบสั้น ๆ ด้วยน้ำเสียงเรียบ ๆ ทุกครั้ง หรือเขียนคำตอบไว้บนกระดานที่ผู้ป่วยมองเห็น เช่น “วันนี้วันอาทิตย์ ลูกจะมาตอนเที่ยง” การถามซ้ำมักมาจากความกังวล การให้ความมั่นใจจึงช่วยได้มากกว่าการบอกว่า “ถามไปแล้ว”

2. หงุดหงิด ก้าวร้าว

มองหาตัวกระตุ้น เช่น ปวด หิว อยากเข้าห้องน้ำ เสียงดัง หรือคนเยอะ ถอยออกมาให้พื้นที่ พูดเสียงต่ำ และเปลี่ยนความสนใจไปที่กิจกรรมที่ผู้ป่วยชอบ อย่าใช้กำลังบังคับ หากก้าวร้าวรุนแรงหรือบ่อยขึ้นควรปรึกษาแพทย์

3. สับสนหรือกระวนกระวายช่วงเย็น (Sundowning)

ผู้ป่วยหลายรายอาการแย่ลงช่วงบ่ายแก่ถึงค่ำ ช่วยได้โดยเปิดไฟให้สว่างก่อนมืด ลดเสียงรบกวน ให้ผู้ป่วยได้รับแสงแดดและทำกิจกรรมช่วงเช้า หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มคาเฟอีนช่วงบ่าย และจัดกิจวัตรให้เหมือนเดิมทุกวัน

4. เดินออกนอกบ้านและหลงทาง

เป็นความเสี่ยงที่อันตรายที่สุดอย่างหนึ่ง ควรติดกลอนประตูในตำแหน่งที่ผู้ป่วยมองไม่เห็นหรือเปิดไม่เป็น ติดกระดิ่งหรือเซนเซอร์ที่ประตู ให้ผู้ป่วยใส่สร้อยหรือสายรัดข้อมือที่มีชื่อและเบอร์โทรครอบครัว และเตรียมรูปถ่ายล่าสุดไว้เสมอ

5. ไม่ยอมอาบน้ำหรือเปลี่ยนเสื้อผ้า

ผู้ป่วยอาจกลัวน้ำ รู้สึกหนาว หรืออายที่ต้องเปลือยตัวต่อหน้าผู้อื่น ลองปรับเวลาให้ตรงกับที่ผู้ป่วยเคยอาบ อุ่นห้องน้ำให้พอดี ใช้ผ้าเช็ดตัวคลุมส่วนที่ยังไม่ได้ล้าง และให้ผู้ป่วยทำเองในส่วนที่ยังทำได้

6. กล่าวหาว่ามีคนขโมยของ

เกิดจากการลืมว่าวางของไว้ที่ไหน อย่าโต้เถียงหรือรู้สึกเสียใจกับคำกล่าวหา ให้ช่วยหาแทน และสังเกตที่ซ่อนของประจำของผู้ป่วย อาจเตรียมของสำรองที่หายบ่อย เช่น แว่นตา กระเป๋าสตางค์

7. นอนไม่หลับ ตื่นกลางดึก

ลดการนอนกลางวันให้สั้นลง พาทำกิจกรรมและเดินเล่นช่วงกลางวัน เข้านอนเวลาเดิมทุกคืน ทำห้องนอนให้มืดและเงียบ และเปิดไฟสลัวทางไปห้องน้ำเพื่อป้องกันการหกล้ม

จัดบ้านให้ปลอดภัยสำหรับผู้ป่วยสมองเสื่อม

เก็บยา มีด สารเคมี และกุญแจรถในที่ล็อก ปิดวาล์วแก๊สเมื่อไม่ใช้ ติดราวจับในห้องน้ำ ใช้แผ่นกันลื่น และติดป้ายหรือรูปภาพที่ประตูห้องน้ำและห้องนอนเพื่อให้ผู้ป่วยหาเจอง่าย

ผู้ดูแลก็ต้องได้รับการดูแล

การดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์เป็นงานที่ยาวนานหลายปีและเหนื่อยทั้งกายและใจ ผู้ดูแลจำนวนมากเกิดภาวะเครียดสะสมหรือหมดไฟ การขอความช่วยเหลือจึงไม่ใช่ความล้มเหลว ทางเลือกที่ช่วยแบ่งเบาได้มีหลายระดับ เช่น

• ผู้ดูแลมืออาชีพที่บ้าน (Home Care) มาช่วยบางช่วงเวลาหรือตลอดวัน
• ดูแลผู้สูงอายุรายวัน ส่งผู้ป่วยมาทำกิจกรรมที่ศูนย์ระหว่างวัน แล้วรับกลับบ้านตอนเย็น
• ดูแลระยะยาวที่ศูนย์ เมื่อความต้องการการดูแลเกินกว่าที่บ้านจะรับได้อย่างปลอดภัย

AGYHERO ดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์ทั้งที่บ้านและที่ศูนย์ดูแลผู้สูงอายุ โดยทีมพยาบาลและสหวิชาชีพ มีกิจกรรมบำบัด เช่น วาดภาพ สปามือและเท้า และตักบาตรประจำวัน ที่ช่วยให้ผู้ป่วยมีกิจวัตรและมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น

ปรึกษาวางแผนการดูแลผู้ป่วยอัลไซเมอร์ฟรี โทร 02-109-4241 หรือ LINE @Agyhero

คำถามที่พบบ่อย

ควรบอกความจริงกับผู้ป่วยอัลไซเมอร์ไหม เมื่อผู้ป่วยถามหาคนที่เสียชีวิตไปแล้ว

ผู้เชี่ยวชาญหลายท่านแนะนำให้ตอบสนองต่ออารมณ์ของผู้ป่วยแทนการย้ำความจริงที่เจ็บปวด เช่น ชวนเล่าเรื่องดี ๆ เกี่ยวกับบุคคลนั้น เพื่อให้ผู้ป่วยรู้สึกปลอดภัย

พฤติกรรมแบบไหนควรปรึกษาแพทย์

อาการเปลี่ยนแปลงฉับพลัน ก้าวร้าวรุนแรง เห็นภาพหลอน ไม่กินไม่นอนหลายวัน หรือมีไข้ร่วมด้วย เพราะอาจมีการติดเชื้อหรือปัญหาสุขภาพอื่นแทรกซ้อน

ผู้ป่วยอัลไซเมอร์ควรทำกิจกรรมอะไร

กิจกรรมที่ผู้ป่วยเคยชอบและทำได้ตามความสามารถ เช่น ฟังเพลงเก่า ทำสวน พับผ้า ดูรูปภาพครอบครัว วาดภาพ หรือเดินเล่น ช่วยลดความกระวนกระวายและส่งเสริมการนอนหลับ

หมายเหตุ: บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป การดูแลผู้ป่วยแต่ละรายควรเป็นไปตามคำแนะนำของแพทย์